Một nhà toán học có thể tạo ra một định lý mà 300 năm sau vẫn là nền tảng của máy tính, điện tử, vật lý… nhưng tên tuổi của họ vẫn ít người biết. Trong khi một ca sĩ có thể được hàng triệu người biết đến ngay trong năm nay.

Có mấy lý do:

Con người dễ nhớ câu chuyện hơn công thức. Một người đứng trên sân khấu, nói chuyện, hát hoặc lãnh đạo tạo ra hình ảnh và cảm xúc trực tiếp. Một phương trình Maxwell thì không dễ tạo ra cảm xúc như vậy.

Khoa học thường là công việc tập thể và tích lũy. Không có một người duy nhất "phát minh ra thế giới hiện đại". Newton dựa trên Galileo và Kepler; Einstein dựa trên rất nhiều toán học và vật lý trước đó; kỹ thuật hiện đại lại dựa trên vô số nhà khoa học ít tên tuổi.

Kết quả khoa học thường vô hình. Khi bạn bật điện thoại, chẳng ai nhìn thấy Fourier, Maxwell, transistor, lý thuyết thông tin hay cơ học lượng tử đang hoạt động bên trong.

Truyền thông ưu tiên con người và cảm xúc. Người nổi tiếng có thể xuất hiện liên tục trên truyền hình, mạng xã hội; một nhà nghiên cứu có thể dành 20 năm làm việc mà công chúng gần như không biết.

Quản lý và lãnh đạo có tính biểu tượng cao. Một quốc gia, công ty hay phong trào thường cần một gương mặt đại diện, dù phía sau là hàng nghìn người đóng góp.

Nhưng có một nghịch lý rất thú vị:

Những người ít được công chúng biết đến đôi khi lại có ảnh hưởng đến cuộc sống của chúng ta sâu hơn rất nhiều so với những người nổi tiếng nhất.

Bạn đang dùng điện thoại → toán học.

GPS → tương đối tính + toán học + kỹ thuật.

Wi-Fi → điện từ học + thông tin + toán học.

Máy tính → logic + đại số + vật lý bán dẫn.

LED → vật lý lượng tử + vật liệu.

Có lẽ câu đáng suy nghĩ hơn là:

"Ai có ảnh hưởng lớn hơn: người được 100 triệu người biết đến, hay người tạo ra thứ mà 8 tỷ người sử dụng nhưng chẳng biết tên?"