Từ nay, các trường đại học khi đặt tên không được phép sử dụng các từ, cụm từ 'quốc gia', 'quốc tế', 'Việt Nam', không ghép tiếng Việt và tiếng nước ngoài trong tên tiếng Việt...
Trường cao đẳng nghề Thiết kế và Thời trang London (Hà Nội) có tên giao dịch quốc tế là London Vocational College for Design and Fashion Studies (Hà Nội). Tuy nhiên trường này lại sử dụng tên tiếng Việt để quảng bá trên trang website chính thức của trường là "Học viện Thiết kế và Thời trang London", khiến nhiều người học hiểu nhầm và không biết đây là "trường cao đẳng nghề" - Ảnh: NGUYÊN BẢO
Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 91/2026 quy định chi tiết và biện pháp tổ chức, hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Giáo dục đại học, trong đó quy định đặt tên cơ sở giáo dục đại học năm 2026, áp dụng từ ngày 30-3-2026.
Không được dùng từ 'quốc gia', 'quốc tế' tùy ý khi đặt tên trường
Theo đó, nguyên tắc đặt tên cơ sở giáo dục đại học phải đảm bảo tính ổn định, lâu dài, không gây nhầm lẫn về loại hình, phạm vi hoạt động, cơ quan quản lý, chất lượng đào tạo hoặc vị thế của cơ sở giáo dục đại học.
Không được sử dụng từ ngữ, cụm từ thể hiện danh hiệu, thứ hạng; không sử dụng trong tên gọi các từ ngữ, ký hiệu trùng hoặc tương tự gây nhầm lẫn với tên của cơ quan nhà nước, đơn vị lực lượng vũ trang, tổ chức chính trị - xã hội hoặc cơ sở giáo dục khác ở trong nước và nước ngoài.
Việc sử dụng các từ “đại học”, “trường đại học”, “học viện” phải phù hợp với điều kiện thành lập, cơ cấu tổ chức và hoạt động.
Đặc biệt, không được sử dụng trong tên gọi các từ, cụm từ mang tính “quốc gia” hoặc thể hiện vị thế đặc biệt (quốc tế, quốc gia, Việt Nam), tên các quốc gia khác và các từ, cụm từ có ý nghĩa tương tự, nếu việc sử dụng đó có thể gây hiểu nhầm về tư cách pháp lý, phạm vi hoạt động hoặc sự bảo trợ của Nhà nước, trừ trường hợp quy định riêng.
Cụm từ “quốc gia” chỉ được sử dụng trong trường hợp công nhận đại học quốc gia; cụm từ “quốc tế” được sử dụng trong trường hợp cơ sở giáo dục đại học đào tạo tất cả các ngành ở các trình độ của giáo dục đại học được giảng dạy bằng tiếng nước ngoài hoặc cơ sở giáo dục đại học có 100% vốn đầu tư nước ngoài hoặc cơ sở giáo dục đại học được thành lập theo Hiệp định giữa Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam với chính phủ nước ngoài.
Cụm từ “Việt Nam” được sử dụng trong trường hợp cơ sở giáo dục đại học có 100% vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam hoặc cơ sở giáo dục đại học được thành lập theo Hiệp định giữa Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam với chính phủ nước ngoài.
Quy định chi tiết cách đặt tên trường đại học
Về đặt tên cơ sở giáo dục đại học, quy định yêu cầu cơ sở giáo dục đại học phải có tên tiếng Việt trừ trường hợp là cơ sở giáo dục đại học có 100% vốn đầu tư nước ngoài hoặc cơ sở giáo dục đại học được thành lập theo Hiệp định giữa Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam với chính phủ nước ngoài.
Tên tiếng Việt gồm: cụm từ xác định loại hình cơ sở giáo dục đại học (đại học, trường đại học, học viện); cụm từ xác định lĩnh vực, ngành đào tạo (nếu cần thiết); tên riêng là địa danh trong nước hoặc tên danh nhân văn hóa, lịch sử hoặc tên tiếng Việt có nghĩa.
Từ ngữ sử dụng trong tên cơ sở giáo dục đại học phải có nghĩa và chuẩn mực trong tiếng Việt; không ghép tiếng Việt và tiếng nước ngoài trong tên tiếng Việt của cơ sở giáo dục đại học trừ trường hợp cơ sở giáo dục đại học có 100% vốn đầu tư nước ngoài hoặc cơ sở giáo dục nước ngoài được cấp phép hoạt động tại Việt Nam hoặc cơ sở giáo dục đại học được thành lập theo Hiệp định giữa Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam với chính phủ nước ngoài;
Tên tiếng nước ngoài hoặc tên giao dịch quốc tế phải được dịch tương đương từ tên tiếng Việt và bảo đảm tính nhất quán; sử dụng các thuật ngữ phù hợp với thông lệ quốc tế; không được làm tăng mức độ, vị thế hoặc thay đổi loại hình so với tên tiếng Việt.
Tên miền Internet, tên thương mại, tên viết tắt sử dụng trong giao dịch phải nhất quán với tên tiếng Việt hoặc tên tiếng nước ngoài. Trường hợp dùng ký tự viết tắt phải bảo đảm không làm phát sinh khả năng hiểu sai về cơ sở giáo dục đại học ở trong nước khác hoặc cơ sở giáo dục nước ngoài.
Chính thức cấm dùng từ 'quốc tế', 'quốc gia' khi đặt tên trường đại học
Tư duy của Elon Musk về đại học
Gần đây, nhiều người đang bình luận trên mạng X xoay quanh clip Elon Musk chia sẻ về vấn đề đại học.
Điều đáng nói nhất trong tư duy của Elon Musk về đại học không phải là ông chống đại học. Điều đáng nói là ông dám chạm vào một sự thật mà xã hội hiện đại rất ngại thừa nhận: "đại học ngày càng không còn độc quyền tri thức, nhưng vẫn cố giữ độc quyền danh giá".
Ngày xưa, muốn học, con người phải đi đến nơi có sách, có thầy, có phòng thí nghiệm, có cộng đồng trí thức. Đại học khi ấy là cánh cổng hiếm hoi dẫn vào thế giới hiểu biết. Nhưng thời thế đã đổi. Hôm nay, tri thức đã tràn ra khắp nơi. Sách, bài giảng, khóa học, cộng đồng chuyên môn, công cụ thực hành, thậm chí cả những bộ óc mạnh nhất thế giới, đều đang hiện diện ngay trên internet. Trong một thế giới như vậy, nói rằng con người bắt buộc phải vào đại học mới có thể học, nghe ngày càng giống một tín điều cũ hơn là một chân lý sống.
Musk nhìn thẳng vào chỗ ấy. Ông cho rằng đại học không còn chủ yếu để học. Nó chủ yếu để chứng minh rằng một người có thể đi hết một guồng máy gồm vô số bài tập, yêu cầu, kỳ hạn và nghĩa vụ, kể cả khi phần lớn trong số đó nhàm chán, hình thức và xa rời đời sống thực. Nói trắng ra, đại học ngày nay thường không chứng minh bạn xuất chúng. Nó chứng minh bạn biết phục tùng quy trình, biết làm bổn phận, biết chịu đựng một hệ thống và đi hết đường ray của nó.
Đó không phải giá trị nhỏ. Xã hội nào cũng cần những người có kỷ luật. Doanh nghiệp nào cũng cần những người biết hoàn thành việc phải làm. Nhưng vấn đề nằm ở chỗ xã hội đã nhiều lần thổi phồng giá trị ấy thành một huyền thoại lớn hơn thực chất. Tấm bằng bị nâng lên như bằng chứng của tri thức, của đẳng cấp, thậm chí của năng lực vượt trội, trong khi rất nhiều khi nó chỉ là bằng chứng của sự thích nghi tốt với một cơ chế đào tạo chuẩn hóa.
Và ở đây Musk tung ra một nhát cắt rất sắc: nếu điều cần tìm là năng lực đặc biệt, khả năng sáng tạo, bản lĩnh khai phá hay sức tạo ra kết quả thật, thì bằng đại học chưa chắc là tín hiệu mạnh nhất. Một người tốt nghiệp chỉ cho thấy họ đã hoàn thành con đường có sẵn. Nhưng một người rời bỏ con đường ấy để lao vào làm thật, học thật, xây thật, thất bại thật rồi đứng dậy thật, đôi khi lại chứng minh được nhiều hơn thế rất nhiều. Không phải ai bỏ học cũng giỏi. Nhưng người giỏi thật thường sớm nhận ra rằng năng lực của mình không nằm trong nghi thức được chứng nhận, mà nằm trong sức tạo tác với đời sống.
Đó là lý do Musk không nhìn giáo dục như một nghi lễ, mà như một hệ thống phải tạo ra năng lực giải quyết vấn đề. Ông không tôn thờ chuyện học thuộc, học đủ, học đều. Ông nhấn mạnh rằng giáo dục phải hấp dẫn, phải có tính tương tác, phải khiến người học bị cuốn vào như cách một trò chơi hay cuốn người chơi vào. Câu này nghe qua tưởng đơn giản, nhưng thực ra là một bản cáo trạng rất nặng đối với nền giáo dục cũ. Bởi một nền giáo dục tử tế lẽ ra phải làm cho trí tuệ bừng sáng, còn nếu nó khiến phần lớn con người lớn lên với cảm giác học là cực hình, thì có gì đó đã sai ngay từ thiết kế.
Từ đó, Musk đập tiếp vào một ngộ nhận lâu năm khác: lấy tuổi đời làm thước đo duy nhất cho nhịp học. Ông phản đối cách tổ chức giáo dục kiểu dây chuyền, nơi mọi đứa trẻ cùng tuổi phải học cùng một thứ, cùng một tốc độ, theo cùng một lộ trình. Đó là logic của nhà máy, không phải logic của con người. Con người không phát triển đồng loạt như những sản phẩm công nghiệp. Có người nở sớm ở toán học, có người bừng lên ở ngôn ngữ, có người yêu âm nhạc, có người mạnh về cơ khí, có người phải rất lâu mới tìm ra nơi mình tỏa sáng. Một nền giáo dục thông minh phải thích ứng với con người. Chỉ có nền giáo dục lười biếng mới bắt con người thích ứng với bộ máy.
Nhưng sâu hơn tất cả, Musk chạm vào một điểm cốt lõi mà rất nhiều hệ thống giáo dục đã bỏ quên: phải dạy từ "vấn đề" chứ không phải từ "công cụ". Phải cho người học thấy thế giới thật, bài toán thật, vật thể thật, nhu cầu thật. Khi ấy công cụ mới hiện ra đúng nghĩa của nó. Còn nếu bắt người ta học hàng đống khái niệm, thuật ngữ, kỹ thuật, công thức trong tình trạng không biết học để làm gì, thì phần lớn tri thức sẽ biến thành gánh nặng trí nhớ chứ không thành năng lực sống. Người ta không chán học vì họ lười. Nhiều khi họ chán vì hệ thống đã tước mất ý nghĩa của việc học.
Bởi vậy, phát ngôn của Musk về đại học thực chất không phải lời cổ vũ bỏ học. Nó là lời tuyên chiến với một ảo tưởng: ảo tưởng rằng cứ đi hết một lộ trình được đóng dấu là sẽ nghiễm nhiên trở thành người có học. Không. Một người có thể có bằng cấp mà vẫn nghèo năng lực. Một người có thể không đi hết đại học mà vẫn giàu tri thức, giàu nội lực, giàu sức sáng tạo. Trong thời đại tri thức mở, điều quyết định không còn là bạn ngồi ở đâu bao nhiêu năm, mà là bạn có tự học được không, có tự rèn được không, có giải quyết được vấn đề thật không, có tạo ra giá trị thật không.
Đấy là chỗ tư duy của Musk gây khó chịu cho nhiều người, vì nó buộc xã hội phải đối diện với một khả năng rất đau: có khi thứ được tôn thờ bấy lâu không còn thiêng như người ta tưởng. Đại học vẫn có giá trị. Nó vẫn có thể là môi trường trưởng thành, là nơi kết nối, là nơi tạo nền nếp, là bệ đỡ tốt cho nhiều người. Nhưng biến nó thành con đường bắt buộc, thành chuẩn mực gần như duy nhất để đo trí tuệ và tương lai, đó là một sự lạc hậu được bảo vệ bằng thói quen.
Thời đại cũ thưởng công cho người đi đúng đường. Thời đại mới ngày càng thưởng công cho người học nhanh, làm thật, thích nghi nhanh và tạo ra kết quả nhìn thấy được. Trong bối cảnh ấy, câu hỏi quan trọng không còn là “học đại học hay không”, mà là “học để làm gì”, “học theo cách nào”, và “học xong có tạo ra được gì cho đời sống hay không”.
Nói ngắn gọn hơn: Elon Musk không hạ thấp việc học. Ông chỉ hạ thấp sự sùng bái bằng cấp. Và đó có lẽ là điều nhiều xã hội cần nghe, nhất là những xã hội vẫn quen đánh giá con người qua tờ giấy chứng nhận nhiều hơn qua năng lực thật.
Trong một thế giới mà tri thức đã trở nên phổ biến, thứ hiếm nhất không còn là trường lớp. Thứ hiếm nhất là "người biết tự học, tự nghĩ, tự làm và tự chứng minh giá trị của mình bằng kết quả". Còn nếu một nền giáo dục không làm ra được những con người như vậy, thì dù tòa nhà có lớn đến đâu, nghi lễ có trang trọng đến đâu, nó cũng chỉ đang đào tạo những người biết đi hết đường ray, chứ chưa chắc đào tạo được những người đủ sức mở đường.