Đi làm 5 năm mình mới rút ra được 1 bài học, và muốn chia sẻ đến thế hệ gen Z
# Đi làm 2–3 năm nhưng chỉ thạo thao tác thì có được gọi là giỏi nghề không?
Mình làm Sourcing tại một công ty sản xuất trong KCN.
Sau một thời gian làm việc, mình nhận ra một điều khá đáng buồn: có những người đồng nghiệp mình biết, đi làm nhiều năm nhưng năng lực chuyên môn không phát triển tương ứng với số năm kinh nghiệm, thậm chí theo mình đánh giá là kém.
Cách họ làm việc gần giống một cái máy. Được giao việc gì thì hoàn thành việc đó, hết giờ thì về. Họ ít khi tự hỏi:
Tại sao công việc này phải làm như vậy?
Sản phẩm mình đang xử lý có đặc điểm gì?
Nguyên vật liệu ảnh hưởng thế nào đến chất lượng?
Lỗi phát sinh từ công đoạn nào?
Nếu tình huống thay đổi thì phải xử lý ra sao?
Ngày qua ngày, họ làm đúng những thao tác quen thuộc. Vì làm nhiều nên có thể nhanh hơn, nhưng nhanh không có nghĩa là hiểu sâu.
Điều đáng nói là ngay cả một số người làm công việc kỹ thuật hoặc kiểm soát chất lượng cũng chưa chắc nắm chắc bản chất phần việc của mình. Khi sếp hoặc bộ phận khác hỏi sâu hơn, họ trả lời ú ớ, không mô tả được vấn đề, không biết nguyên nhân khả dĩ nằm ở đâu và cũng không xác định được bước tiếp theo cần kiểm tra.
mình có khảo sát thì họ nói rằng workload quá nhiều nên không có thời gian tìm hiểu. Mình công nhận workload là một khó khăn thực tế. Tuy nhiên, nếu sau hai hoặc ba năm mà kiến thức vẫn chỉ dừng ở những thao tác được lặp lại hằng ngày, thì có lẽ vấn đề không còn hoàn toàn nằm ở workload. Nó còn nằm ở thái độ học nghề và cách mỗi người sử dụng thời gian của mình.
Bản thân mình không phải người đặc biệt xuất sắc. Có lẽ vì vậy, mình càng thấy cần chủ động bù đắp bằng việc học từ công việc.
Mình làm Sourcing, nhưng không muốn chỉ biết gửi RFQ, lấy quotation, tính saving cost và follow tiến độ. Mỗi tuần, mình cố gắng dành một buổi để tìm hiểu sâu hơn:
Sản phẩm này là gì và được dùng ở đâu?
Nó sử dụng nguyên vật liệu nào?
Những tính chất kỹ thuật nào là quan trọng?
Supplier sản xuất bằng quy trình gì?
Những lỗi nào thường xảy ra?
QC kiểm tra sản phẩm như thế nào?
Engineering và SQE dựa vào tiêu chuẩn nào để đánh giá?
Khi có vấn đề, cần hỏi ai và yêu cầu evidence gì?
Việc kiểm tra của QC không thuộc phạm vi công việc trực tiếp của mình. Tuy nhiên, mình vẫn muốn hiểu ở mức cơ bản họ đo gì, kiểm tra gì, kết luận OK hay NG dựa trên tiêu chuẩn nào. Không phải để làm thay họ, mà để khi làm Sourcing, mình biết cách đặt câu hỏi, hiểu rủi ro và không dễ dàng chấp nhận một câu trả lời mơ hồ từ supplier.
Theo mình, có sự khác biệt rất lớn giữa hai loại kinh nghiệm:
Kinh nghiệm thao tác là làm nhiều nên quen tay, nhớ quy trình và hoàn thành công việc nhanh hơn.
Kinh nghiệm có chiều sâu là hiểu bản chất, biết phân tích vấn đề, tìm đúng người, yêu cầu đúng dữ liệu và xử lý được cả những tình huống chưa từng gặp.
Nếu chỉ đi làm, hoàn thành task rồi về, một người có thể tích lũy ba năm làm việc nhưng chưa chắc có ba năm phát triển năng lực. Đôi khi đó chỉ là vài tháng kiến thức được lặp lại nhiều lần.
Mục tiêu của mình là trước khi rời công ty hiện tại, thứ mình mang theo không chỉ là vài năm kinh nghiệm trên CV. Mình muốn có một hệ thống kiến thức thực sự được tích lũy từ sản phẩm, supplier, quy trình và những vấn đề mình đã trực tiếp trải qua.
Mình đặc biệt muốn nhắn điều này với các bạn Gen Z mới đi làm:
Đừng biến mình thành một cái máy nhận task và đóng task. Đừng nghĩ hoàn thành công việc được giao đã đồng nghĩa với việc mình đang phát triển. Và cũng đừng để sau vài năm, thứ duy nhất mình có là khả năng thực hiện nhanh hơn những thao tác cũ.
Không cần phải là người thông minh nhất hoặc có năng khiếu nổi bật. Nhưng cần chủ động đặt câu hỏi, tìm hiểu bản chất và biến mỗi vấn đề gặp phải thành kiến thức của chính mình.
Số năm kinh nghiệm cho biết bạn đã đi làm bao lâu. Khả năng giải quyết vấn đề mới cho biết bạn đã thực sự trưởng thành đến đâu trong nghề.
Mọi người nghĩ sao? Workload thực sự là nguyên nhân khiến nhiều người không thể học sâu, hay đôi khi nó chỉ là lý do để biện minh cho sự bị động?